0538 073 12 11
TR EN
MenüKapat
Telefon: 0538 073 12 11
TR EN

KLİNİK REHBER · KOMPOZİT VE ADEZİV

Ön bölge kompozitte adeziv protokol: mine, dentin ve seçici asitleme

Dr. Ferit Çiftçi · Son güncelleme: 5 Kasım 2026 · Kaynak kontrolü: 5 Kasım 2026

KLİNİK ÖZET

Ön bölge kompozitte mineyi fosforik asitle hazırlamak, universal adeziv kullanılsa bile tutuculuğu ve kenar kalitesini daha öngörülebilir kılabilir.1, 2, 3 Bu kanıt çoğunlukla servikal lezyonlardaki randomize çalışmalardan gelir; ön bölge laminaya uyumu doğrudan sınanmamıştır ve universal adezivlerde güncellenmiş bir meta-analiz stratejiler arasında anlamlı fark bulmamıştır.15 Servikal lezyonlardaki randomize çalışmalarda, etch-and-rinse bağlanmada kuru ve nemli dentin arasında klinik sonuç açısından anlamlı fark bulunmamıştır.4 Tükürük ya da kanla temas ise bağ dayanımını düşürür; dentin üzerindeki laboratuvar çalışmalarına göre yıkama ve bağlayıcı sistemin yeniden uygulanması bu kaybı giderebilir.5

Bu yazı diş hekimlerine yöneliktir; hasta bilgilendirmesi ya da tedavi önerisi değildir. Hakemli bir yayın değildir; Dr. Ferit Çiftçi'nin literatüre dayalı klinik rehberidir. Kaynaklar ve yöntem notu yazının sonundadır.

Bu sayfada

Hangi yüzeye hangi strateji?

Bu yazıdaki karar tek bir soruya dayanır: restorasyonun ne kadarı mineye, ne kadarı dentine bağlanıyor? Diastema kapatma, direkt lamina ve kenarları minede kalan Sınıf IV restorasyonlarda bağlantının çoğu minededir; geniş dentin yüzeyi açıldığında karar daha çok dentin protokolüne dayanır. Seçim, kullanılan adeziv sisteme de bağlıdır.

Ön bölge direkt kompozitlerin meta-analizinde (21 klinik çalışma) 10 yıllık tahmini medyan başarı (restorasyonun değiştirilmeden kalması) Sınıf III restorasyonlarda %95, Sınıf IV restorasyonlarda %90'dır.6 Aynı analizde mineye asit uygulanıp bağlayıcı sürülmediğinde kenar renklenmesi ve saptanabilen kenar daha sık görülmüştür; mine asitlemesi bağlayıcıyla ya da tam asitleme tekniğiyle birlikte yapıldığında bu bulgular azalmış, self-etch sistemler ikisinin arasında kalmıştır.6 Alman S3 kılavuzu da restorasyon kalitesini artırmak için fosforik asitle asitlemeyi önerir.1

Universal adezivler, 15 randomize çalışmanın meta-analizinde uygulama modundan bağımsız olarak tutuculuk, kenar renklenmesi ve postoperatif hassasiyette geleneksel etch-and-rinse ve self-etch adezivlerden istatistiksel olarak anlamlı fark göstermemiştir (izlem 6 ay ile 4 yıl).7 Uygulama modunun etkisine ilişkin meta-analiz bulguları ise tek yönlü değildir. Çürük dışı servikal lezyonlarda self-etch modunda tutuculuk kaybı riski, etch-and-rinse moduna göre 12. ve 18-24. aylarda daha yüksektir (orta kesinlik).8 Seçici mine asitlemesi, self-etch ile karşılaştırıldığında 18-24. ayda daha düşük tutuculuk kaybı olasılığıyla ilişkilidir (OR 0,31; düşük kesinlik).2 Universal adezivlerde total-etch ve self-etch stratejilerini karşılaştıran güncellenmiş bir meta-analizde (servikal lezyonlar, 13 çalışma) ise 18, 24 ve 36. aylarda tutuculuk, kenar uyumu, kenar renklenmesi, sekonder çürük ve postoperatif hassasiyet açısından anlamlı fark bulunmamıştır; yazarlar 18. ay tutuculuk verisinde (FDI ölçütleri) güçlü yayın yanlılığı şüphesi bildirmiştir.15

16 randomize çalışmayı (674 hasta, 2816 restorasyon) birleştiren ağ meta-analizinde, seçici mine asitlemesi yapılmadan uygulanan self-etch stratejide kenar renklenmesi 12, 24 ve 36. aylarda etch-and-rinse'e göre daha sık görülmüştür. Seçici mine asitlemesi ile etch-and-rinse arasında kenar renklenmesi, kenar uyumu ve tutuculuk benzerdir.3 Bu ağ meta-analizinin özeti lezyon tipini belirtmiyor; adeziv strateji RCT'lerinin çoğu servikal lezyonlarda yapılmıştır; direkt lamina ve diastema kapatmaya uyumu doğrudan sınanmamıştır. Servikal lezyonlarda 74 randomize çalışmayı değerlendiren 2026 tarihli ağ meta-analizi de en tutarlı klinik üstünlüğü, seçici mine asitlemesi ya da etch-and-rinse'in universal adeziv ve nanokompozitle birlikte kullanıldığı stratejilerde bulmuştur.9

Laboratuvar bulguları da aynı yöndedir; 59 çalışmalık meta-analizde universal adezivlerin mineye bağ dayanımı etch-and-rinse yaklaşımıyla artmış, ılımlı (mild) universal adezivler iki stratejide de yaşlandırmaya karşı kararlı kalmıştır.10

Postoperatif hassasiyette bulgular tek yönlü değildir. Bir meta-analizde self-etch modu daha az hassasiyetle ilişkilidir (orta kesinlik); ağ meta-analizinde üç strateji arasında fark görülmemiştir.3, 8 Bu nedenle pratik ayrım şöyle kurulabilir: bağlanan yüzeyin çoğu mine ise mine fosforik asitle hazırlanır; geniş dentin yüzeyinde dentini self-etch modunda bırakıp mineyi seçici olarak asitlemek, tutuculuk ve hassasiyet bulgularıyla uyumlu seçeneklerden biridir. Bu, servikal lezyon verisinden yapılan bir çıkarımdır: seçici mine asitlemesini self-etch ile karşılaştıran çalışmalarda tutuculuk dışında anlamlı fark bulunmamıştır (çok düşük kesinlik).2, 8

Adım adım protokol

  1. Alanı lastik örtüyle ya da işlem boyunca tükürük ve kan temasını önleyebilen başka bir izolasyon yöntemiyle izole edin. Cochrane derlemesinde lastik örtü, servikal kompozitlerde altıncı ayda pamuk ruloya göre daha düşük başarısızlıkla ilişkili bulunmuştur (düşük kesinlik); 12 ve 18. aylarda kanıt çok belirsizdir (tek çalışma, çok düşük kesinlik); servikal restorasyonların meta-analizinde lastik örtü altında ve dentini pürüzlendirilmiş dişlerde tutuculuk daha yüksektir.11, 12
  2. Sınıf IV'te mine kenarının bizotaj gerektirip gerektirmediğini değerlendirin. Ön bölge meta-analizinde bizotaj, anatomik formun daha az bozulmasıyla ilişkilidir; kenar renklenmesini azalttığı gösterilmemiştir.6 Servikal lezyonlarda bizotajın tutuculuğa etkisi bulunmamıştır.12
  3. Başlamadan önce adeziv sistemi ve uygulama modunu belirleyin. Fosforik asidi yalnız mineye (seçici mine asitlemesi) ya da etch-and-rinse sistemle mine ve dentine uygulayın. Asitleme süresi ve uygulama sırası için, varsa ayrı primer adımı dahil, üretici talimatına uyun.1, 2
  4. Yıkayın ve kurutun. Dentin nemi için adeziv üreticisinin talimatına uyun. Etch-and-rinse bağlanmayla restore edilen çürük dışı servikal lezyonlarda beş randomize çalışmanın meta-analizinde kuru ve nemli dentin arasında tutuculuk ve hassasiyet açısından anlamlı fark bulunmamıştır (orta kesinlik); bu, nemin her adezivde önemsiz olduğunu göstermez.4
  5. Adezivi talimatına göre uygulayın. Laboratuvar meta-analizinde ovalayarak (aktif) uygulama dentinde ve asitlenmemiş minede bağ dayanımını artırmıştır; fosforik asitle hazırlanmış minede ise universal adezivin pasif uygulanması daha yüksek değer vermiştir. Bunlar bağ dayanımı bulgularıdır; klinik tutuculuğun daha iyi olduğunu göstermez.13
  6. Çözücüyü uçurun ve adezivi üretici talimatına göre ışıkla polimerize edin.
  7. Kompoziti yerleştirin ve ışığın restorasyonun tamamına ulaştığını kontrol ederek materyal talimatına göre polimerize edin; S3 kılavuzu ışık polimerizasyonunun belirleyici rolünü vurgular.1
  8. Tükürük ya da kan teması olursa durun ve izolasyonu yeniden sağlayın; temizleme adımını yüzeye ve ulaşılan bağlanma aşamasına göre seçin. Dentin üzerindeki laboratuvar çalışmalarının sistematik derlemesinde, kontaminasyon bağlanmanın farklı aşamalarında oluşturulmuş; su spreyiyle yıkama ve bağlayıcı sistemin yeniden uygulanması bağ kaybını geri döndürebilmiştir. Kanı kanama durdurucu ajanla temizlemek önerilmez.5
  9. Bitim ve polisajı tamamlayın; S3 kılavuzu yüzey kalitesi için polisajı önerir.1 Ayrıntı bitim ve polisaj yazısında.

Sık hatalar ve çözümleri

HataÇözüm
Universal adezivi minede yalnız self-etch modunda kullanmak.Mineyi fosforik asitle seçici olarak asitleyin; tutuculuk ve kenar renklenmesi bu yönde daha iyidir.2, 3
Mineye asit uygulayıp bağlayıcı sürmeden kompoziti yerleştirmek.Asitlenmiş mineye bağlayıcı uygulayın; bağlayıcısız uygulamada kenar renklenmesi daha sık bildirilmiştir.6
Dentinde ideal ıslaklığı yakalamaya çalışırken izolasyonu gevşetmek.Nem için adezivin talimatına uyun; etch-and-rinse bağlanmalı servikal lezyon çalışmalarında kuru ve nemli dentin arasında anlamlı fark bulunmamıştır. Dikkati izolasyonda ve adezivin uygulanmasında tutun.4, 5
Her yüzeye aynı fırça hareketini uygulamak.Adezivin talimatına uyun; laboratuvar bağ dayanımı çalışmalarında ovalama dentin ve asitlenmemiş minede, universal adezivin pasif uygulanması asitlenmiş minede daha yüksek değer vermiştir.13
Tükürük ya da kan temasından sonra kaldığı yerden devam etmek.Durun, izolasyonu yeniden sağlayın ve ulaşılan aşamaya göre temizleyin; dentin üzerindeki laboratuvar çalışmalarında yıkama ve bağlayıcı sistemin yeniden uygulanması kaybı giderebilmiştir. Kanama durdurucu ajanı temizlik amacıyla kullanmayın.5
Sınıf IV'te bizotaj kararını alışkanlıkla vermek.Bizotajı her vakada değerlendirin; anatomik formun daha az bozulmasıyla ilişkilidir, kenar renklenmesinin azalmasıyla ilişkili bulunmamıştır.6

Kanıt düzeyi

Ne biliniyor

Universal adezivler klinik sonuçta geleneksel sistemlerden anlamlı fark göstermemiştir. Mineyi fosforik asitle hazırlamak tutuculuğu daha öngörülebilir kılar ve seçici asitleme yapılmayan self-etch uygulamada daha sık görülen kenar renklenmesini azaltır. Bu bulgular, çoğu servikal lezyonlarda yapılmış randomize çalışmaların meta-analizlerine dayanır; kesinlik çoğunlukla düşük ile orta arasındadır.2, 3, 7, 8 Etch-and-rinse bağlanmalı servikal lezyon çalışmalarında dentin nemi tutuculuğu ve hassasiyeti anlamlı biçimde değiştirmemiştir (orta kesinlik).4

Ne bilinmiyor

Adeziv stratejilerini karşılaştıran randomize çalışmaların çoğu çürük dışı servikal lezyonlarda yapılmıştır; diastema kapatma ve direkt laminaya özgü karşılaştırmalı kanıt sınırlıdır. Ön bölge meta-analizindeki 21 çalışmanın 18'i 2001'den önce başlamıştır.6 2014 tarihli bir sistematik derleme, seçici mine asitlemesinin self-etch adezivlerin tutuculuğunu anlamlı biçimde değiştirmediğini bildirmiştir; universal adezivlere odaklanan daha yeni meta-analizler seçici asitleme lehine sonuç verir. Universal adezivlerde total-etch ile self-etch stratejilerini karşılaştıran güncellenmiş bir meta-analiz ise anlamlı fark bulmamıştır; mod karşılaştırmalarının sonuçları derlemeler arasında aynı yönde değildir.2, 14, 15 Uygulama hareketi ve kontaminasyon bulguları laboratuvar çalışmalarından gelir.5, 13

Muayenehanede

  • Bağlanacak yüzeyin ne kadarı mine, ne kadarı dentin?
  • Mine fosforik asitle hazırlanacak mı: seçici asitleme mi, tam asitleme mi?
  • İzolasyon yöntemi belli mi?
  • Adeziv sistem, modu ve uygulama sırası belli mi?
  • Tükürük ya da kan temasında durma, yeniden izolasyon ve aşamaya göre temizleme ekipçe biliniyor mu?
  • Sınıf IV'te mine kenarının bizotaj gereksinimi değerlendirildi mi?
  • Asitleme, çözücü uçurma, adezivin ve kompozitin polimerizasyonu üretici talimatına uygun mu?

Kaynaklar

  1. Sekundo C, Frese C, Frankenberger R, Haak R, Braun A, Krämer N, ve ark. Direct Composite Restorations on Permanent Teeth in the Anterior and Posterior Region - An Evidence-Based Clinical Practice Guideline - Part 2: Recommendations for Composite Processing. J Adhes Dent. 2024;26:201-212. PMID: 39286911 · DOI: 10.3290/j.jad.b5749192
  2. Josic U, Mazzitelli C, Maravic T, Radovic I, Jacimovic J, Mancuso E, ve ark. The influence of selective enamel etch and self-etch mode of universal adhesives' application on clinical behavior of composite restorations placed on non-carious cervical lesions: A systematic review and meta-analysis. Dent Mater. 2022;38(3):472-488. PMID: 35151466 · DOI: 10.1016/j.dental.2022.01.002
  3. Ma KS, Wang LT, Blatz MB. Efficacy of adhesive strategies for restorative dentistry: A systematic review and network meta-analysis of double-blind randomized controlled trials over 12 months of follow-up. J Prosthodont Res. 2023;67(1):35-44. PMID: 35691823 · DOI: 10.2186/jpr.JPR_D_21_00279
  4. Forville H, Wendlinger M, Cochinski GD, Favoreto MW, Wambier LM, Chibinski AC, ve ark. Re-evaluating the role of moist dentin of adhesive systems used in the etch-and-rinse bonding strategy. A systematic review and meta-analysis. J Dent. 2025;152:105495. PMID: 39613137 · DOI: 10.1016/j.jdent.2024.105495
  5. Bourgi R, Cuevas-Suarez CE, Devoto W, Monjarás-Ávila AJ, Monteiro P, Kharma K, ve ark. Effect of contamination and decontamination methods on the bond strength of adhesive systems to dentin: A systematic review. J Esthet Restor Dent. 2023;35(8):1218-1238. PMID: 37395344 · DOI: 10.1111/jerd.13078
  6. Heintze SD, Rousson V, Hickel R. Clinical effectiveness of direct anterior restorations--a meta-analysis. Dent Mater. 2015;31(5):481-95. PMID: 25773188 · DOI: 10.1016/j.dental.2015.01.015
  7. Polesso Patias M, Fernandes-E-Silva P, Carreño NLV, Lund RG, Piva E, da Silva AF, ve ark. Comparative clinical performance of universal adhesives versus etch-and-rinse and self-etch adhesives: a meta-analysis. Clin Oral Investig. 2025;29(7):352. PMID: 40560221 · DOI: 10.1007/s00784-025-06427-w
  8. Josic U, Maravic T, Mazzitelli C, Radovic I, Jacimovic J, Del Bianco F, ve ark. Is clinical behavior of composite restorations placed in non-carious cervical lesions influenced by the application mode of universal adhesives? A systematic review and meta-analysis. Dent Mater. 2021;37(11):e503-e521. PMID: 34481667 · DOI: 10.1016/j.dental.2021.08.017
  9. Chaple Gil AM, Pereda Vázquez L, Santiesteban Velázquez M, Menéndez JJ. Comparison of Adhesive Strategies with Different Etching Approaches on the Clinical Performance of Restorations in Non-Carious Cervical Lesions: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. J Funct Biomater. 2026;17(4):160. PMID: 42042267 · DOI: 10.3390/jfb17040160
  10. Cuevas-Suárez CE, da Rosa WLO, Lund RG, da Silva AF, Piva E. Bonding Performance of Universal Adhesives: An Updated Systematic Review and Meta-Analysis. J Adhes Dent. 2019;21(1):7-26. PMID: 30799468 · DOI: 10.3290/j.jad.a41975
  11. Miao C, Yang X, Wong MC, Zou J, Zhou X, Li C, ve ark. Rubber dam isolation for restorative treatment in dental patients. Cochrane Database Syst Rev. 2021;5(5):CD009858. PMID: 33998662 · DOI: 10.1002/14651858.CD009858.pub3
  12. Mahn E, Rousson V, Heintze S. Meta-Analysis of the Influence of Bonding Parameters on the Clinical Outcome of Tooth-colored Cervical Restorations. J Adhes Dent. 2015;17(5):391-403. PMID: 26525003 · DOI: 10.3290/j.jad.a35008
  13. Carvalho GLM, Moreira PM, Carneiro BT, Suzuki TYU, Lanza MDS, Alvim HH, ve ark. Impact of active vs. passive application of dental adhesives on bond strength to dentin and enamel: A systematic review and meta-analysis of in vitro studies. Jpn Dent Sci Rev. 2025;61:90-102. PMID: 40416390 · DOI: 10.1016/j.jdsr.2025.04.001
  14. Peumans M, De Munck J, Mine A, Van Meerbeek B. Clinical effectiveness of contemporary adhesives for the restoration of non-carious cervical lesions. A systematic review. Dent Mater. 2014;30(10):1089-103. PMID: 25091726 · DOI: 10.1016/j.dental.2014.07.007
  15. Doshi K, Nivedhitha MS, Solete P, S DPA, Balasubramaniam A, Jacob B, ve ark. Effect of adhesive strategy of universal adhesives in noncarious cervical lesions - an updated systematic review and meta-analysis. BDJ Open. 2023;9(1):6. PMID: 36781841 · DOI: 10.1038/s41405-022-00124-6

Yöntem notu

Kaynaklar 5 Kasım 2026'da PubMed'de (NCBI E-utilities) tarandı. Arama; universal adezivlerin uygulama modları, etch-and-rinse ve self-etch karşılaştırması, seçici mine asitlemesi, dentin nemi, uygulama hareketi, kontaminasyon, bizotaj ve ön bölge kompozitlerin klinik başarısı üzerine yapıldı. Sistematik derleme, meta-analiz, randomize çalışma ve kılavuzlara öncelik verildi. Her kaynağın yazar, başlık, dergi, yıl ve DOI bilgisi PubMed kaydıyla karşılaştırıldı; bulgular yalnız yayın özetlerinden aktarıldı, tam metinler okunmadı. Ürün ve marka adı yazılmadı. Bu bir sistematik derleme değildir; tek veritabanı ve tek okuyucuyla hazırlanmıştır.

Hazırlayan: Dr. Ferit Çiftçi · Diş hekimi · Yazar sayfası · Son güncelleme: 5 Kasım 2026

Bu metin hasta bilgilendirmesi değildir. Tedavi kararı muayene ile ve kişiye göre verilir.

Telefon: 0538 073 12 11